Bỏ qua nội dung 
Thủ tục thừa kế là quy trình pháp lý mà người thừa kế phải thực hiện để được nhận di sản — từ bất động sản, sổ tiết kiệm đến cổ phần công ty — sau khi người để lại tài sản qua đời. Với hầu hết gia đình Việt Nam, đây là lần đầu tiên phải đối mặt với thủ tục pháp lý phức tạp trong thời điểm vừa mất người thân. Từ năm 2024-2025, hàng loạt văn bản pháp luật mới có hiệu lực đã thay đổi đáng kể quy trình này: Luật Đất đai 2024 (hiệu lực 01/08/2024) đặt ra thời hạn đăng ký biến động 30 ngày; Luật Công chứng 2024 (hiệu lực 01/07/2025) thống nhất thành “Văn bản phân chia di sản” và bắt buộc chụp ảnh khi ký. Bài viết này của Luật Nam Sơn hướng dẫn chi tiết toàn bộ quy trình thủ tục thừa kế theo đúng pháp luật hiện hành — từ chuẩn bị hồ sơ, quy trình 6 bước, bảng chi phí thực tế đến các tình huống đặc biệt thường gặp.
Thừa kế là gì? Pháp luật Việt Nam quy định thế nào năm 2026?
Thừa kế là việc chuyển dịch tài sản (gọi là di sản) của người đã chết sang những người còn sống theo di chúc hoặc theo pháp luật. Điều 609 BLDS 2015 khẳng định: mọi cá nhân đều có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình, đồng thời có quyền để lại di sản theo pháp luật và hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật.
Di sản thừa kế bao gồm tất cả tài sản riêng của người chết, kể cả những nghĩa vụ tài sản mà người đó phải thực hiện. Thực tế phổ biến nhất tại Việt Nam là thừa kế quyền sử dụng đất (nhà đất, sổ đỏ), tiếp theo là sổ tiết kiệm/tài khoản ngân hàng, và cổ phần công ty.
Tìm hiểu thêm: Thủ tục Huỷ bỏ di chúc
Luật Đất đai 2024 và Luật Công chứng 2024 thay đổi gì so với trước?
Hai luật quan trọng vừa có hiệu lực đã thay đổi đáng kể thủ tục thừa kế mà người dân cần nắm:
- Điều 45: Thừa kế quyền sử dụng đất không bắt buộc phải có Giấy chứng nhận (sổ đỏ) — khác với chuyển nhượng hay tặng cho phải có sổ.
- Điều 133: Thời hạn đăng ký biến động là 30 ngày kể từ khi hoàn tất văn bản phân chia/khai nhận di sản thừa kế.
- Cho phép đăng ký trực tuyến qua dichvucong.gov.vn bằng tài khoản VNeID.
- Từ 01/01/2026: bảng giá đất mới áp dụng toàn quốc — ảnh hưởng đến tính lệ phí trước bạ.
- Điều 59: Thống nhất thành một loại văn bản duy nhất: “Văn bản phân chia di sản” — thay thế cả “Văn bản thỏa thuận phân chia di sản” và “Văn bản khai nhận di sản” trước đây. Áp dụng cho mọi trường hợp: một hay nhiều người thừa kế, có hoặc không có di chúc.
- Bắt buộc chụp ảnh khi ký văn bản trước công chứng viên — từ chối chụp ảnh thì công chứng viên có quyền từ chối công chứng.
- Công chứng điện tử được thừa nhận giá trị pháp lý tương đương bản giấy.
- Nghị định 104/2025/NĐ-CP hướng dẫn: niêm yết 15 ngày tại UBND xã/phường; UBND phản hồi trong 3 ngày làm việc sau kết thúc niêm yết.
Thủ tục thừa kế theo di chúc thực hiện thế nào?
Thừa kế theo di chúc là hình thức người để lại tài sản tự định đoạt ai sẽ nhận tài sản nào trước khi chết. Đây là hình thức được ưu tiên áp dụng trước so với thừa kế theo pháp luật, nhưng di chúc phải đáp ứng đủ điều kiện hợp pháp theo Điều 630 BLDS 2015.
Điều kiện để di chúc có hiệu lực pháp luật là gì?
Một di chúc hợp pháp phải thỏa mãn đồng thời các điều kiện sau:
Người lập di chúc từ đủ 18 tuổi, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự tại thời điểm lập di chúc;
Di chúc lập ra hoàn toàn tự nguyện, không bị đe dọa, lừa dối, cưỡng bức;
Nội dung di chúc không vi phạm pháp luật, không trái đạo đức xã hội;
Hình thức di chúc đúng quy định: bằng văn bản (có người làm chứng, hoặc có công chứng/chứng thực), hoặc di chúc miệng chỉ được lập khi tính mạng bị đe dọa và cần 2 người làm chứng ghi lại ngay.
Thủ tục thừa kế không có di chúc — thừa kế theo pháp luật áp dụng khi nào?
Khi không có di chúc hoặc di chúc vô hiệu toàn bộ, di sản được chia theo pháp luật. Điều 650 BLDS 2015 liệt kê 6 trường hợp phát sinh thừa kế theo pháp luật: không có di chúc; di chúc không hợp pháp; người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc cùng thời điểm với người lập; người thừa kế theo di chúc từ chối nhận di sản hoặc không có quyền hưởng; người được chỉ định không nhận được phần di sản; phần di sản không được định đoạt trong di chúc.
Những ai không được quyền hưởng di sản?
Điều 621 BLDS 2015 quy định 4 nhóm bị tước quyền thừa kế: người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc ngược đãi nghiêm trọng người để lại di sản; người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản; người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác để hưởng di sản; người có hành vi lừa dối, cưỡng ép liên quan đến di chúc.
Tìm hiểu thêm: Luật Sư Dân Sự – Bảo Vệ Quyền Lợi Hợp Pháp Của Bạn
Thừa kế thế vị là gì và áp dụng khi nào?
Thừa kế thế vị (Điều 652 BLDS 2015) xảy ra khi con của người để lại di sản chết trước hoặc chết cùng thời điểm — thì cháu (con của người con đó) được hưởng phần di sản mà cha/mẹ họ đáng lẽ được hưởng. Ví dụ: Ông A qua đời không có di chúc, con trai B đã mất từ trước. Hai người con của B (cháu nội của ông A) sẽ cùng nhau hưởng phần thừa kế mà B đáng lẽ được nhận.
Ba hàng thừa kế: ai được quyền nhận di sản trước?
Theo Điều 651 BLDS 2015, di sản được chia đều cho những người thừa kế cùng hàng. Các hàng thừa kế sau chỉ được hưởng khi không còn ai ở hàng trước (do đã chết, không có quyền hưởng, hoặc từ chối).
- Vợ/chồng
- Cha đẻ, mẹ đẻ
- Cha nuôi, mẹ nuôi
- Con đẻ, con nuôi
- Ông nội, bà nội
- Ông ngoại, bà ngoại
- Anh chị em ruột
- Cụ nội, cụ ngoại
- Bác, chú, cậu, cô, dì ruột
- Cháu ruột gọi bằng bác, chú, cậu, cô, dì
- Chắt ruột gọi bằng cụ
Hồ sơ thủ tục thừa kế cần chuẩn bị những giấy tờ gì?
Đây là phần mà đa số người thừa kế lo lắng nhất. Hồ sơ sẽ được chia theo hai giai đoạn: nộp tại Văn phòng công chứng trước, sau đó đăng ký biến động tại Văn phòng đăng ký đất đai.
- Giấy chứng tử của người để lại di sản (bản gốc hoặc bản sao có công chứng)
- Di chúc (nếu có di chúc) — bản gốc
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ/sổ hồng) bản gốc (nếu thừa kế đất đai)
- CCCD/CMND của tất cả những người thừa kế (bản sao có công chứng)
- Giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân: giấy khai sinh, đăng ký kết hôn, sổ hộ khẩu (tùy theo quan hệ với người mất)
- Giấy đăng ký kết hôn (nếu vợ/chồng là người thừa kế)
- Đơn yêu cầu công chứng (Văn phòng công chứng cung cấp mẫu)
- Đơn đăng ký biến động theo Mẫu 11/ĐK (ban hành kèm Nghị định 101/2024/NĐ-CP)
- Văn bản phân chia di sản đã được công chứng (theo Điều 59 Luật Công chứng 2024)
- Bản gốc Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
- Tờ khai lệ phí trước bạ và chứng từ nộp thuế (hoặc giấy xác nhận miễn thuế)
- CCCD của người được nhận quyền sử dụng đất
Luật sư Luật Nam Sơn giúp bạn kiểm tra đầy đủ giấy tờ, tránh sai sót gây mất thời gian và chi phí phát sinh không đáng có.
Quy trình thủ tục thừa kế 6 bước chi tiết năm 2026
Dưới đây là quy trình đầy đủ, áp dụng theo Luật Đất đai 2024 và Luật Công chứng 2024 (hiệu lực từ 01/07/2025). Toàn bộ quy trình từ bước 1 đến bước 6 thường mất 45-90 ngày tùy độ phức tạp của hồ sơ.
- Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ giấy tờ Thu thập: giấy chứng tử, di chúc (nếu có), sổ đỏ gốc, CCCD tất cả người thừa kế, giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân. Kiểm tra xem di sản có tranh chấp hay nghĩa vụ tài chính chưa thanh toán không. Thời gian ước tính: 3-7 ngày.
- Nộp hồ sơ tại Văn phòng công chứng Nộp hồ sơ tại Văn phòng công chứng nơi cư trú cuối cùng của người mất, hoặc nơi có bất động sản (chọn 1 trong 2). Công chứng viên tiếp nhận, kiểm tra tính hợp lệ, giải thích nghĩa vụ và quyền lợi của từng người thừa kế. Thời gian tiếp nhận: 1 ngày.
- Niêm yết 15 ngày tại UBND xã/phường Theo Điều 59 Luật Công chứng 2024 và Nghị định 104/2025/NĐ-CP: Văn phòng công chứng gửi thông báo niêm yết tại UBND nơi người mất cư trú. Thời gian niêm yết tối thiểu 15 ngày làm việc. UBND phải có phản hồi trong 3 ngày làm việc sau khi hết niêm yết. Thời gian: 3-4 tuần.
- Ký và hoàn tất công chứng Văn bản phân chia di sản Tất cả người thừa kế đến Văn phòng công chứng cùng lúc để ký “Văn bản phân chia di sản” (theo Điều 59 Luật Công chứng 2024). Lưu ý mới từ 01/07/2025: bắt buộc chụp ảnh khi ký — ai không đồng ý, công chứng viên có quyền từ chối. Thời gian: 1-2 ngày.
- Kê khai và nộp thuế, lệ phí Nộp tờ khai lệ phí trước bạ tại Chi cục Thuế địa phương (kể cả trường hợp được miễn vẫn phải kê khai). Nhận giấy xác nhận miễn hoặc nộp tiền theo thông báo. Thời gian: 5-15 ngày.
- Đăng ký biến động tại Văn phòng đăng ký đất đai — nhận sổ đỏ mới Nộp hồ sơ theo Mẫu 11/ĐK tại Văn phòng đăng ký đất đai (hoặc trực tuyến qua dichvucong.gov.vn). Lưu ý: phải nộp trong vòng 30 ngày kể từ khi hoàn tất công chứng (Điều 133 Luật Đất đai 2024). Cơ quan giải quyết trong tối đa 10 ngày làm việc (20 ngày tại vùng sâu, vùng xa). Thời gian: 2-4 tuần.
Chi phí làm thủ tục thừa kế hết bao nhiêu tiền?
Câu hỏi về chi phí là mối quan tâm số một của người thừa kế. Tổng chi phí phụ thuộc vào giá trị di sản, loại tài sản và quan hệ nhân thân giữa người mất và người thừa kế. Dưới đây là bảng chi phí thực tế đầy đủ:
Phí công chứng Văn bản phân chia di sản
Theo Thông tư 257/2016/TT-BTC, phí công chứng tính theo giá trị di sản:
| Giá trị tài sản | Mức phí công chứng |
|---|---|
| Dưới 50 triệu đồng | 50.000 VND |
| 50 triệu – 100 triệu đồng | 100.000 VND |
| 100 triệu – 1 tỷ đồng | 0,1% giá trị tài sản |
| 1 tỷ – 3 tỷ đồng | 1.000.000 VND + 0,06% phần vượt 1 tỷ |
| 3 tỷ – 5 tỷ đồng | 2.200.000 VND + 0,05% phần vượt 3 tỷ |
| 5 tỷ – 10 tỷ đồng | 3.200.000 VND + 0,04% phần vượt 5 tỷ |
| Trên 10 tỷ đồng | 5.200.000 VND + 0,03% (tối đa 70 triệu VND) |
Lệ phí trước bạ và Thuế TNCN: đa số trường hợp được miễn
| Loại phí/thuế | Mức áp dụng | Trường hợp được miễn | Căn cứ pháp lý |
|---|---|---|---|
| Lệ phí trước bạ | 0,5% giá trị tài sản | ✔ Miễn cho: vợ-chồng; cha mẹ đẻ và con đẻ; cha mẹ nuôi và con nuôi; ông bà và cháu nội/ngoại; anh chị em ruột | Điều 9 Nghị định 10/2022/NĐ-CP |
| Thuế TNCN | 10% trên giá trị vượt 10 triệu VND | ✔ Miễn cho: vợ-chồng; cha mẹ và con (đẻ và nuôi); ông bà và cháu; anh chị em ruột | Thông tư 111/2013/TT-BTC |
| Thù lao công chứng | Tối đa ~1.000.000 VND/giao dịch | — | Điều 70-71 Luật Công chứng 2024 |
| Lệ phí đăng ký biến động | Nhỏ, do HĐND tỉnh quy định | — | Nghị định 101/2024/NĐ-CP |
Thời hiệu thừa kế là bao lâu? Hết hạn thì xử lý thế nào?
Thời hiệu thừa kế là khoảng thời gian tối đa mà người thừa kế có thể yêu cầu phân chia di sản, xác nhận quyền thừa kế, hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác. Theo Điều 623 BLDS 2015:
| Loại di sản | Thời hiệu thừa kế | Tính từ thời điểm |
|---|---|---|
| Bất động sản (nhà, đất, quyền sử dụng đất) | 30 năm | Thời điểm mở thừa kế (ngày người để lại di sản chết) |
| Động sản (tiền, xe, tài sản khác) | 10 năm | |
| Yêu cầu bác bỏ di chúc/bác bỏ quyền thừa kế | 10 năm | Thời điểm mở thừa kế |
Nếu hết thời hiệu thừa kế mà di sản chưa được chia, di sản thuộc về người đang quản lý hợp pháp (theo Điều 623 khoản 3). Điều này có nghĩa: nếu bạn đang quản lý, sử dụng di sản và hết thời hiệu 30 năm (với bất động sản), bạn được quyền xác lập quyền sở hữu theo các quy định pháp lý về chiếm hữu.
Thừa kế đất không có sổ đỏ được không? Thủ tục thực hiện thế nào?
Câu trả lời ngắn gọn là được. Theo Điều 45 Luật Đất đai 2024, thừa kế quyền sử dụng đất không bắt buộc phải có Giấy chứng nhận — đây là điểm khác biệt quan trọng so với chuyển nhượng hay tặng cho đất đai. Tuy nhiên, để nhận sổ đỏ mang tên người thừa kế, bạn vẫn cần thực hiện đầy đủ thủ tục:
Cụ thể, khi đất chưa có sổ đỏ, Văn phòng đăng ký đất đai sẽ kết hợp hai thủ tục: vừa đăng ký quyền sử dụng đất lần đầu (kê khai ban đầu), vừa đăng ký biến động do thừa kế. Hồ sơ cần bổ sung thêm: giấy tờ chứng minh nguồn gốc đất (giấy tờ cũ về đất theo Điều 137 Luật Đất đai 2024, hóa đơn mua bán đất nếu có, xác nhận của UBND xã về quá trình sử dụng đất liên tục).
Từ chối nhận di sản thừa kế: điều kiện và thủ tục thực hiện ra sao?
Pháp luật tôn trọng quyền từ chối của người thừa kế. Theo Điều 620 BLDS 2015, người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản — trừ trường hợp việc từ chối nhằm mục đích trốn tránh nghĩa vụ tài sản của bản thân với người khác.
Điều kiện quan trọng nhất: việc từ chối phải được thực hiện trước thời điểm phân chia di sản và trong thời hạn 6 tháng kể từ thời điểm mở thừa kế. Hình thức từ chối phải bằng văn bản, nộp tại Văn phòng công chứng hoặc UBND xã/phường nơi mở thừa kế. Khi một người từ chối, phần di sản đó sẽ được chia cho những người thừa kế còn lại theo tỷ lệ tương ứng.
Câu hỏi thường gặp về thủ tục thừa kế
Luật sư tư vấn thừa kế — Luật Nam Sơn hỗ trợ bạn những gì?
Thủ tục thừa kế tưởng chừng đơn giản nhưng thực tế có nhiều điểm dễ phát sinh sai sót: thiếu giấy tờ, không biết mình thuộc hàng thừa kế nào, không nắm thời hạn 30 ngày đăng ký biến động, hoặc tranh chấp giữa các đồng thừa kế. Những sai sót này có thể kéo dài thủ tục thêm nhiều tháng và phát sinh chi phí không đáng có.
Công ty Luật TNHH MTV Nam Sơn với hơn 15+ năm kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp lý dân sự, cung cấp hỗ trợ pháp lý thừa kế toàn diện:
Tư vấn xác định hàng thừa kế, quyền lợi của từng người theo pháp luật hiện hành;
Kiểm tra và hỗ trợ chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, tránh thiếu sót;
Hỗ trợ thủ tục tại Văn phòng công chứng và Văn phòng đăng ký đất đai;
Tư vấn giải quyết tranh chấp thừa kế giữa các đồng thừa kế;
Đại diện theo ủy quyền cho người thừa kế không thể có mặt trực tiếp;
Hỗ trợ khởi kiện tại Tòa án khi có tranh chấp không thể hòa giải.
| Thông tin liên hệ | Chi tiết |
|---|---|
| Trụ sở chính | 141 Nguyễn Thị Nhung, phường Hiệp Bình, TP. Hồ Chí Minh |
| Chi nhánh & cộng sự | Hà Nội | Khánh Hòa (Nha Trang) | Quảng Ngãi |
| Điện thoại tư vấn | 0932.263.419 — 0889.181.585 |
| Zalo | Nhắn Zalo ngay |
Luật sư tư vấn thừa kế — hỗ trợ thủ tục trọn gói từ hồ sơ đến sổ đỏ mới. Có mặt tại TP.HCM, Hà Nội, Khánh Hòa và Quảng Ngãi.
Kết luận
Thủ tục thừa kế tại Việt Nam năm 2026 được thực hiện theo quy trình 6 bước bắt đầu từ chuẩn bị hồ sơ, công chứng “Văn bản phân chia di sản” (theo Luật Công chứng 2024), kê khai thuế, và kết thúc bằng đăng ký biến động tại Văn phòng đăng ký đất đai trong vòng 30 ngày theo yêu cầu của Luật Đất đai 2024. Điều đáng mừng là phần lớn gia đình Việt Nam được miễn thuế và lệ phí trước bạ — chỉ cần đóng phí công chứng theo giá trị di sản. Thời hiệu thừa kế là 30 năm với bất động sản, nhưng trì hoãn quá lâu luôn dẫn đến rủi ro pháp lý cao hơn.
Nếu bạn đang cần thực hiện thủ tục thừa kế — dù đơn giản hay phức tạp — đội ngũ luật sư của Luật Nam Sơn sẵn sàng đồng hành cùng bạn. Gọi ngay 0932.263.419 hoặc 0889.181.585 để được tư vấn pháp lý thừa kế miễn phí trong buổi đầu tiên.
